![](https://focus-wtv.tv/wp-content/uploads/2024/04/GettyImages-2074364272-1.jpg)
In maart zorgde een tweet van Berlijn en de Brandenburgse publieke omroep RBB over de werknemers van de Tesla-fabriek in Grünheide voor spot onder Duits online links. Sommige klimaatactivisten die zichzelf ‘Volcano-Group Shut Down Tesla’ noemden, hadden een elektriciteitsmast in de buurt van de centrale in brand gestoken, waardoor de productie daar een aantal dagen werd stopgezet en duizenden huizen urenlang zonder stroom zaten. In de woorden van RBB protesteerden de ongeveer duizend Tesla-werknemers die zich bij de fabriekspoorten verzamelden ‘in solidariteit met hun werkgever’.
De reacties waren vernietigend. Verschillende commentaren suggereerden dat werknemers bij Tesla ‘lijden aan het Stockholm-syndroom’ of ‘protesteerden ter ondersteuning van hun eigen uitbuiting’. Het is waar dat veel van de betrokken accounts klein en anoniem waren. Toch kregen prominente linkse stemmen veel lof omdat ze op soortgelijke spottende toon commentaar gaven op de bijeenkomst – en beweerden dat de arbeiders de kant van hun baas kozen.
Het is misschien begrijpelijk dat een woordkeuze als die van RBB aanleiding geeft tot oogrollen bij links – vooral als de baas in kwestie Elon Musk is. Ook het vermoeden dat deze demonstratie wellicht door het management is aangewakkerd en dat de opvattingen van de duizend aanwezigen wellicht niet representatief zijn voor de inmiddels ruim tienduizend Tesla-werknemers in Grünheide, komt niet uit de lucht vallen.
Toch zijn beschuldigingen van ‘een gebrek aan klassenbewustzijn’ of van ‘onderdanigheid’, geuit aan het adres van mensen die zich zorgen maken over de toekomst van hun werkplek (en na de recente brandstichting zelfs over hun veiligheid) iets anders. Een dergelijke aanpak is niet alleen uiterst neerbuigend, maar brengt de zaken ook weer op de rails. Het begrijpt de werkelijke motivaties van de werkende mensen en de vraag hoe ze voor een socialistisch project te winnen verkeerd. In plaats van de werknemers in de Tesla-fabriek belachelijk te maken, zou serieus links zich moeten afvragen waarom een dergelijke identificatie met het bedrijf ontstaat – en wat eraan gedaan kan worden.
De ‘gigafabriek’ van Tesla heeft al lang kritiek geuit. Milieuorganisaties uiten hun zorgen over land- en watergebruik, en vakbondsleden versterken de berichten over slechte arbeidsomstandigheden, racisme en systematische vakbondsonderdrukking in de Amerikaanse vestigingen van het bedrijf. Nu de vestiging buiten de Duitse hoofdstad zich gaat uitbreiden, winnen ook deze protesten aan kracht. Activisten hebben een stuk bos bezet dat plaats moet maken voor het bouwproject, en er komen steeds heviger botsingen met de politie. Deze protesten zijn waar de werknemers van Tesla op reageren.
Toch is hun reactie niet, zoals sommige mensen suggereren, een geval van ‘vals bewustzijn’. Op elke werkplek zijn wel mensen die hun baas aanbidden – en gezien de persoonlijkheidscultus rond Musk zullen er in Grünheide vast ook wel een paar van die mensen zijn. Dat is niet het probleem. Het echte punt is dat de reactie van de arbeiders op de milieuprotesten geen irrationele overname van de belangen van hun werkgever is. Ze zijn zich er eerder pijnlijk van bewust dat zij – als leden van de arbeidersklasse – afhankelijk zijn van de verkoop van hun arbeidskracht aan een kapitalist om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien.
Een baan nodig hebben om te overleven is een uiterst precaire situatie waarin je terechtkomt. En mensen die een baan hebben gevonden, zullen proberen die indien nodig te verdedigen – vooral als het een relatief goede baan in de auto-industrie is, zelfs als het onder de industrienormen ligt, zoals De banen van Tesla zijn dat wel.
De lokale initiatieven tegen de fabriek en de uitbreiding ervan rechtvaardigen hun standpunt vooral door te wijzen op zorgen over watervervuiling, ontbossing en verkeerslawaai. Ongeacht hoe (onwaarschijnlijk) men deze protesten ook acht, hun standpunt ten opzichte van de arbeiders is duidelijk: deze fabriek, en daarmee ook jouw banen, zou niet mogen bestaan. En de uitbreiding die de toekomst moet veiligstellen, meer banen moet creëren, de kinderopvang die het bedrijf beloofde en de nieuwe treinverbinding – ook dat kun je allemaal vergeten!
Verwachten we werkelijk dat de arbeiders in Grünheide sympathie zullen ontwikkelen voor dit soort programma’s?
Bovendien is er een groeiende angst voor de-industrialisatie, die een nog grotere rol lijkt te spelen bij het bevorderen van scepticisme over klimaat- en milieubescherming dan de dreiging van simpelweg het verlies van de eigen baan. Na de ervaringen met de economische ineenstorting na de Duitse hereniging in de jaren negentig is deze angst vooral diepgeworteld in het voormalige Oosten. Het banenverlies en de angst daarvoor hebben een grote rol gespeeld in de terugtrekking van de arbeidersbeweging over de hele wereld. Veel mensen staan daarom diep achterdochtig tegenover elke toekomstvisie die de industriële productie lijkt af te wijzen en oproept tot een verlaging van het consumptieniveau – een feit dat vooral het academische deel van de milieubeweging stompzinnig blijft over het grijpen ervan.
Als je online naar de clips kijkt waarin Tesla-werknemers over de protesten praten, zul je snel merken dat het precies deze dingen zijn waar ze zich zorgen over maken: banen, de economische ontwikkeling van de regio en de bijdrage die hun eigen werk levert aan de bescherming van het klimaat. Vooral om deze reden heerst er verbijstering over de lokale protesten. Waar niets van te merken is, is de onderdanigheid en het valse bewustzijn dat sommige linksen zelfvoldaan hebben gebruikt om deze arbeiders aan te klagen.
Maar als de beroepsbevolking in Grünheide niet gevallen is voor kapitalistische propaganda en in feite in contact staat met haar eigen materiële belangen, waarom sluiten deze werknemers dan de gelederen rond het bedrijf? Dit soort gedrag is vaak verwarrend voor linksen – maar zoals Vivek Chibber in zijn boek laat zien De klassenmatrix: Sociale theorie na de culturele wendingDat is wat de marxistische klassentheorie ons zou moeten doen verwachten.
Dat werkende mensen bij het nastreven van hun belangen openlijk in conflict komen met hun werkgever, is in de geschiedenis de uitzondering en niet de norm. Het machtsverschil tussen arbeiders en hun bazen is zo groot, en de problemen van collectieve actie blijken zulke hindernissen te zijn voor openlijk antagonistische strategieën, dat het op individueel niveau heel rationeel kan zijn om een minder confronterende benadering te kiezen. Werknemers houden hun hoofd niet gebogen omdat ze blind zijn, zoals leunstoelradicalen graag veronderstellen, maar omdat de klassenstructuur hen op elke hoek obstakels oplegt, die het verzet moeilijk en vol risico’s maken.
Als je accepteert dat het voor werknemers rationeel kan zijn om zich te gedragen op een manier die niet in overeenstemming is met de socialistische voorkeuren, stop je met spotten en begin je te vragen. Hoe zullen de omstandigheden tot stand worden gebracht waarin de klassenstrijd daadwerkelijk effectief kan worden gevoerd?
In dit geval zou een eerste stap in deze richting het kritischer kijken naar de milieuprotesten in Grünheide zijn. Met slogans als ‘milieu boven winst’, militante retoriek tegen Tesla en radicale chic is het gemakkelijk om linkse sympathieën te winnen. Maar als je kijkt naar de verklaringen die de activisten hebben afgelegd, zou je moeilijk enig teken van zorg voor de belangen van de arbeiders kunnen ontdekken.
De inhoud achter hun kernkwestie, namelijk milieubescherming, is in dit geval eveneens twijfelachtig. Het bezette stuk bos blijkt een commercieel gebruikte monocultuur te zijn. De geplande uitbreiding van de fabriek zou een vrachtterrein met zich meebrengen, waardoor geluidsoverlast en CO2 zouden worden verminderd2 uitstoot door het transport van materialen te verschuiven van vrachtwagens naar het spoor. De zorgen over de veiligheid van drinkwater zijn terecht. Maar de problemen hier zijn meestal zaken als lekkende verf, onjuiste afvoer van schroot en kleine brandjes, en niet zaken die inherent zijn aan het productieproces.
Tesla zal niet vrijwillig geld uitgeven om deze dingen te repareren, maar strengere regelgeving en regelmatige inspecties zouden het bedrijf zeker daartoe kunnen dwingen. Vakbonden staan vaak zeer open voor dergelijke inspanningen, omdat zij ook betrekking hebben op de veiligheid op de werkplek en daar in het verleden waardevolle bondgenoten hebben bewezen.
Meer in het algemeen gaat elke industriële productie gepaard met het verbruik van hulpbronnen en een zekere mate van milieuschade. Ieder gebouw sluit een stukje grond af. Bij elk productieproces worden bepaalde grondstoffen gebruikt. Het menselijk leven drukt zijn stempel op de natuur – daar is op zichzelf niets mis mee.
Het lokale verzet tegen de uitbreiding van de fabriek kan niet zomaar worden genegeerd. De inspanningen van IG-Metall, de vakbond die de arbeiders in de fabriek organiseert, om met de inwoners van Grünheide te praten, zijn in dit opzicht lovenswaardig. Maar of de inwoners van een klein dorp een veto moeten hebben over besluiten die gevolgen hebben voor de hele regio, is op zijn zachtst gezegd twijfelachtig.
Andere tegenstanders van de expansie rechtvaardigen hun standpunt met verwijzing naar de anti-vakbondsactiviteiten van het bedrijf, de lage lonen en de slechte arbeidsomstandigheden. Dit zijn allemaal belangrijke kwesties, maar het standpunt dat eraan wordt verbonden is strategisch onzinnig. Het uiteenvallen van vakbonden is niet een zorgwekkende, nieuwe afwijking binnen het kapitalisme, maar de norm door de geschiedenis heen.
Kapitalistische bedrijven die hun winsten proberen te maximaliseren, staan onvermoeibaar vijandig tegenover elke vakbondsactiviteit in hun bedrijf. Er is maar één reden waarom ze ondernemingsraden accepteren die werknemers vertegenwoordigen (zoals in het Duitse systeem), collectieve onderhandelingen en andere inbreuken op hun ondernemersvrijheden. En het is dat de associatieve macht van hun werknemers en andere prestaties van de arbeidersklasse, met name het arbeidsrecht, het duurder maken om zich te verzetten dan om een compromis te zoeken.
Iedereen die gelooft dat een Volkswagen-topman of een Audi-bestuurslid intrinsiek vriendelijker is tegenover de vakbonden dan Musk, valt voor mythen over klassencollaboratie. In de klassenstrijd is er geen manier om het verzet van de baas te omzeilen. En het afwijzen van de uitbreiding van de fabriek of nieuwe Tesla-faciliteiten elders verschuift het machtsevenwicht op de werkvloer of in de samenleving als geheel niet naar de werkende mensen.
In plaats van het milieuprotest te steunen, zouden linksen (vooral georganiseerde linksen) in en rond Grünheide en Berlijn bijvoorbeeld moeten nadenken over het krijgen van banen bij Tesla om zich in de arbeidersklasse te wortelen en de strijd rechtstreeks naar de werkvloer te brengen, net als generaties lang. van de socialisten hebben vóór hen gedaan. In ieder geval moeten ze met de arbeiders praten en hen op geloofwaardige wijze duidelijk maken dat zij het beste met hun voor hebben.
Protesten tegen banen en vooral tactieken als sabotage isoleren ons van de mensen voor wie en naast wie we willen vechten. Transnationale bedrijven als Tesla, en nog meer het kapitalisme als systeem, kunnen niet verslagen worden zonder de arbeidersklasse. Het is niet voldoende om deze doelstellingen alleen maar symbolisch te vertegenwoordigen met slogans en protestborden; we moeten in specifieke gevallen als deze daadwerkelijk de kant van de werknemers kiezen. En dat zelfs als ze in eerste instantie niet zo enthousiast reageren op revolutionaire retoriek als mensen in activistische kringen zouden kunnen doen.
Het opbouwen van het noodzakelijke vertrouwen voor de arbeidersstrijd en de socialistische politiek onder de beroepsbevolking betekent een engagement op lange termijn. Dat werk bevredigt misschien niet je verlangen naar revolutionaire romantiek, maar het is wel wat het oplevert.
Onder de radicale leiding van Shawn Fain, de United Auto Workers behaalden onlangs een baanbrekende overwinning, waarin jonge vakbondsleden, gepolitiseerd door de campagnes van Bernie Sanders en georganiseerd in de Democratische Socialisten van Amerika, een aanzienlijke rol speelden. Werknemers bij de Grote Drie – General Motors, Ford en Stellantis – wonnen historische loonsverhogingen en beschermden niet alleen bestaande banen, maar wonnen zelfs extra investeringen om nieuwe banen te creëren. En dat allemaal zonder loonconcessies of kruiperij.
Een beweging die stevig geworteld is in de arbeidersklasse kan verreikende eisen binnenhalen die niet alleen in het belang zijn van de overgrote meerderheid, maar ook de investeringen omvatten die nodig zijn om het klimaat te beschermen. Dat is de les die we nodig hebben als we ook bij Tesla te maken krijgen met slechte arbeidsomstandigheden.
Bron: jacobin.com