![](https://focus-wtv.tv/wp-content/uploads/2023/10/1967.png)
Het referendum van 1967 over inheemse kwesties tartte de neiging van referenda in Australië om te mislukken. Met 90,77 procent die ‘ja’ stemde, werd het referendum zelfs aangenomen met een marge die alle andere succesvolle referendums ruimschoots overtrof.
Het referendum wijzigde de grondwet om Sectie 51 te wijzigen, waarin werd gespecificeerd dat de federale regering wetten kon maken met betrekking tot ‘de mensen van welk ras dan ook, anders dan het Aboriginal-ras in welke staat dan ook, voor wie het noodzakelijk wordt geacht speciale wetten te maken’ – de woorden “anders dan het Aboriginal-ras in welke staat dan ook” zijn verwijderd. Sectie 127, waarin werd bepaald dat bij “het berekenen van de aantallen van de mensen van het Gemenebest, of van een staat of een ander deel van het Gemenebest, Aboriginals niet mogen worden meegeteld”, werd ook geschrapt.
Er is veel geschreven over de formele constitutionele implicaties van de verkiezingen van 1967, en er is een reeks verkeerde ideeën naar voren gebracht over datgene waarover gestemd werd. Bain Attwood en Andrew Markus schrijven bijvoorbeeld in hun boek Het referendum van 1967: ras, macht en de Australische grondwet:
“Door de jaren heen is in de volksmond beweerd dat het referendum de Aboriginals stemrecht gaf, gelijk burgerschap verleende, raciaal discriminerende wetten introk, Aboriginalzaken van de staten naar het Gemenebest overdroeg, of dat het al deze dingen deed… Toch, een lezing van de Grondwet zou suggereren dat de veranderingen die in het referendum werden goedgekeurd, geen van deze resultaten hadden kunnen hebben.”
Er is ook een verkeerde voorstelling van zaken gegeven dat het referendum het mogelijk maakt dat inheemse volkeren in de volkstelling worden meegeteld, maar een recent artikel van de academici Murray Goot en Tim Rowse in de Australisch tijdschrift voor politiek en geschiedenis laat zien dat de inheemse bevolking sinds 1911 bij elke volkstelling werd meegeteld. Het referendum liet simpelweg toe dat deze cijfers in aanmerking werden genomen bij het berekenen van de subsidies per hoofd van de bevolking aan de staten of bij het bepalen van de omvang van de federale kiezers.
Dit is allemaal behoorlijk irrelevant.
Het was gecoördineerd politiek activisme dat het volksreferendum betekenis gaf die veel verder ging dan het veranderen van de geheimzinnige woorden van de grondwet. Actievoerders maakten er een besluit van over de rechten van de inheemse bevolking en de onaanvaardbare situatie waarin zij zich bevonden. De meerderheid van de mensen die ‘Ja’ stemden, deed dit omdat ze dachten dat dit de levens van de Aboriginals zou verbeteren.
Zelfs de nogal anonieme officiële Ja-zaak (er was geen officiële Nee-zaak omdat geen parlementariër deze zou sponsoren) betoogde dat het referendum, indien succesvol, “woorden uit onze grondwet zal verwijderen waarvan veel mensen denken dat ze discriminerend zijn voor de Aboriginals”.
De belangrijkste campagneorganisatie, de Federale Raad voor de Bevordering van Aborigines en Torres Strait Islander (FCAATSI), produceerde pamfletten waarin op meer botte wijze werd verkondigd: ‘Juiste fouten. Schrijf Ja voor de Aboriginals op 27 mei”, en posters die mensen aanspoorden om “Ja te stemmen voor de rechten van de Aboriginals”. Daar ging de stemming over.
Een Gallup-enquête uit 1967 onder 1.200 kiezers, die een week vóór het referendum persoonlijk werd gehouden, bevestigt dit. Op de vraag wat zij dachten dat het belangrijkste effect zou zijn als de ‘Ja’-stem zou winnen, antwoordde 74 procent met verwijzing naar echte verbeteringen in de levens van de inheemse bevolking: 38 procent noemde “betere kansen, betere omstandigheden, betere huisvesting, onderwijs” 22 procent verwees naar “gelijke rechten als burgers”, en 14 procent naar “hogere moraal, verbeterde status, vrijheid”. Van de overige 26 procent heeft een meerderheid (16 procent) geen mening gegeven, 4 procent antwoordde “slechte effecten, drinken, meer discriminatie” en 6 procent “geen effect”.
Omdat geen van de kwesties die de 74 procent van de positieve respondenten bezielde naar voren was gekomen in de officiële ‘Ja’-zaak, ligt de oorsprong van hun antwoorden ergens anders – in de tien jaar durende campagne voor het referendum en de politieke context van het toenemende activisme in het begin van de jaren zestig. . Hernieuwde campagne voor de rechten van de Aboriginals, gekruist met internationale zorgen over dekolonisatie, apartheid in Zuid-Afrika en burgerrechten in de VS. Tegen het einde van het decennium waren een groeiend jeugdradicalisme en strijdbaarheid van de arbeidersklasse tot volle bloei gekomen.
Het is de moeite waard om een opsomming te geven van de zaken die tot ver in de periode waarin de FCAATSI een referendum eiste, wet waren.
Begin jaren zestig konden de meeste inheemse volkeren niet stemmen; een uitkering ontvangen, zoals een ouderdomspensioen of werkloosheidsrechten; vrij bewegen van plaats naar plaats; beslissingen nemen over hun eigen leven, zoals waar ze gaan wonen of werken of met wie ze kunnen trouwen; wettelijke voogden zijn over hun eigen kinderen; beslissen wat ze met hun inkomsten kunnen doen; het beloningsloon ontvangen dat verplicht is gesteld voor andere werknemers; of alcohol drinken.
Tegen de tijd van het referendum van 1967 behielden alleen West-Australië en Queensland expliciet discriminerende wetten tegen Aboriginals. In die twee staten leefden veel inheemse volkeren nog steeds ‘onder de wet’, wat betekent dat de regering nog steeds de controle over veel aspecten van hun leven behield.
De veranderingen die plaatsvonden waren grotendeels te danken aan de campagnedruk van zowel FCAATSI als vele andere inheemse en niet-inheemse activisten gedurende het decennium van de referendumcampagne, en in veel gevallen decennia daarvoor.
Het referendum zou niet gehouden zijn zonder de druk van strijders tegen de inheemse onderdrukking gedurende een veel langere periode daarvoor.
Groepen zoals de Aboriginal-Australian Fellowship in NSW begonnen in april 1957 met het indienen van petities voor een referendum en de intrekking van alle discriminerende wetgeving tijdens een bijeenkomst van 1.500 mensen – van wie ongeveer een derde inheems was – in het stadhuis van Sydney. Binnen een jaar werd de eerste nationale Aboriginal-organisatie opgericht, de Federal Council for Aboriginal Advancement (FCAA, in 1964 veranderd in FCAATSI). Het ging in op de vraag van de Aboriginal-Australian Fellowship.
De campagne voor een referendum weerspiegelde de effecten van het conservatieve en gematigde karakter van het inheemse activisme in de jaren vijftig. De focus op constitutionele veranderingen en het versterken van de federale regering paste bij de voorzichtige focus, vooral tijdens het hoogtepunt van de Koude Oorlog, om een beroep te doen op de Verenigde Naties en op zogenaamd progressieve liberale politici zoals Paul Hasluck en William Charles Wentworth.
Ondanks deze politieke beperkingen verzamelden ze in 1958 26.000 handtekeningen voor de oorspronkelijke petitie, en een nieuwe petitie die in 1962 werd gelanceerd, verzamelde nog eens 103.000 handtekeningen. Kath Walker (later bekend als Oodgeroo Noonuccal) werd de nationale coördinator van de campagne en ondernam een spreektour door heel Australië, en een breed scala aan instanties werd benaderd om de campagne te ondersteunen.
De nadruk die werd gelegd op de grondwetswijzigingen die door het referendum werden voorgesteld, werd onder inheemse activisten betwist. Zoals het boek van Attwood en Markus opmerkt: “Verschillende leiders van de Aboriginals hebben er in de aanloop naar de verkiezingen serieuze kritiek op geuit”. Bijvoorbeeld, “[Herbert] Groves drukte de wens uit van de Aboriginals ‘om deel uit te maken van de gemeenschap’ en maakte tegelijkertijd duidelijk dat ze ‘dit wilden doen zonder de gemeenschap te verliezen’. [their] identiteit als Australische Aboriginals’”. Aboriginal-Australian Fellowship-lid Ken Brindle vertelde activist Faith Bandler later dat hij “niet kon zien hoe dit ons ten goede zou komen”. En toch voerden ze campagne voor het referendum, net als veel niet-inheemse activisten, vooral binnen de vakbonden.
Een reeks linkse vakbonden domineerde de FCAATSI-aangesloten lijst: de Building Workers’ Industrial Union, de Builders Laborers Federation, de Australian Railways Union, de vakbonden in de metaalindustrie zoals de ketelmakers en plaatwerkarbeiders, de Miscellaneous Workers’ Union, leraren, loodgieters en machinisten, en enkele staatsraden en arbeidsraden.
Tegen het einde van 1964 hadden sommige commentatoren het over een significante verschuiving in het bewustzijn van de arbeiders, en dat het besef van de eisen van de inheemse bevolking een van de belangrijkste aspecten hiervan was. Veel Aboriginal-activisten ontwikkelden hun politieke kennis en verwierven organisatorische vaardigheden als militanten uit de arbeidersklasse in vakbonden. Sommige vakbonden, die doorgaans onder communistische leiding stonden, hadden sinds het begin van de jaren vijftig geleidelijk de Aboriginal-kwesties in stad en land opgepakt.
Begin 1964 maakte het ministerie van Arbeid zich zorgen over de convergentie van economische en politieke stakingen. Een rapport vermeldde ‘ongekende’ stakingen in een hele reeks bedrijfstakken, van de post tot de auto-industrie, en protesten aan de waterkant tegen de apartheid als ‘slechts enkele’ van de geschillen waarin ‘de arbeidersbeweging in het algemeen haar sterke positie probeerde uit te buiten’. In 1964 domineerden berichten over zwarte rellen in de VS over burgerrechten de dagelijkse pers. FCAATSI scherpte de internationale boodschap aan: “Een ‘nee’-stem tegen de kwestie van de rechten van de Aboriginals zal dit land als racist bestempelen en het in dezelfde categorie plaatsen als Zuid-Afrika”.
De regering-Menzies verzette zich jarenlang tegen oproepen tot een referendum. In 1965 veranderde het van toon, kort nadat het Freedom Ride-protest van de Student Action for Aborigines in het land NSW de realiteit van racisme aan het licht bracht op een manier die maar weinig eerdere protesten hadden kunnen bewerkstelligen.
Toen Harold Holt in januari 1966 premier werd, stelde hij het jaar daarop een referendum voor. Het was allemaal voor de show. Holt maakte duidelijk dat zijn regering geen plannen had om de richting van het Aboriginal-beleid te veranderen. De campagne voor het ‘ja’ was dan ook flauw, om het maar vriendelijk uit te drukken.
Daarentegen werd er door progressieve activisten enorm veel werk in de Ja-campagne gestoken nadat de datum begin 1967 was vastgesteld. De hoogste officiële niveaus van de campagne waren nog steeds bezig met het lobbyen bij politici en het contacteren van de media. Maar aan de basis hebben het groeiende activisme van de Freedom Ride en de Gurindji-staking en de toenemende strijdbaarheid van de vakbonden de referendumcampagne positief geïnfecteerd. Tientallen, zo niet honderden, stop-work-bijeenkomsten werden georganiseerd door vakbondsleden in het hele land, en er werden petities verzameld, bijeenkomsten gehouden, folders uitgedeeld, posters geplakt en badges verkocht.
Ondanks de beperkte aard van de eisen die door het referendum werden gesteld, was het feit dat ruim 90 procent van de bevolking ‘ja’ stemde een teken dat het massasentiment begon te verschuiven en dat de radicalisering van eind jaren zestig aan kracht won.
De grondwetswijziging leverde echter niets concreets op om het lot van de inheemse bevolking te verbeteren en dit, gecombineerd met de weigering van de liberalen om ook maar een klein beetje landrechten toe te kennen, bracht de grenzen van het referendum aan het licht. Zelfs Barrie Dexter, lid van de regeringsraad voor Aboriginalzaken, die adviseerde over inheemse aangelegenheden, gaf toe: “De berg [of the referendum] bracht een muis ter wereld”. Gurindji-leider Vincent Lingiari zei na het referendum botweg: “Ons staatsburgerschap heeft ons niet de kans gegeven om een fatsoenlijk leven te leiden”.
Er werden politieke lessen geleerd. Zoals Jordan Humphreys schrijft Inheemse bevrijding en socialisme: “De referendumcampagne was in veel opzichten de laatste worp voor de oudere, meer conservatieve vormen van activisme rond de rechten van de Aboriginals die in de jaren vijftig hegemonisch waren geworden. Binnenkort zou een nieuwe generatie het voortouw nemen”.
De daaruit voortvloeiende desillusie onder jongere activisten, gecombineerd met een diepere radicalisering aangewakkerd door de anti-Vietnam-oorlogsbeweging en de algemene staking van 1969, leidde tot meer confronterende methoden, zoals die van de Australische Black Power Movement, en massa-acties, zoals de Aboriginal Tent. Ambassade.
Bron: redflag.org.au